Bliksem

Bliksem rond Hurwenen

Vandaag, zondag 20 september 2026, werden door Weerstation Hurwenen (nog) geen bliksemontladingen gedetecteerd. De laatst gedetecteerde ontlading was op woensdag 16 september 2026 om 17:17 uur op een afstand van ongeveer 12 km van Hurwenen.

Actuele bliksemactiviteit

Onderstaande kaart van het Blitzortung-netwerk toont de actuele bliksemactiviteit in een groot deel van Nederland. De kaart wordt continu bijgewerkt en toont ontladingen tot ongeveer twee uur terug. De kleur geeft aan hoe lang geleden een ontlading is gedetecteerd: wit is het meest recent, waarna de kleuren via geel en oranje verlopen naar donkerrood voor de oudste ontladingen.

Over bliksem en donder

Bliksem is een van de spectaculairste verschijnselen in de atmosfeer. Het is een enorme elektrische ontlading die kan plaatsvinden binnen een onweerswolk, tussen verschillende wolken of tussen een wolk en de aarde. Wereldwijd komen gemiddeld ongeveer 44 bliksemflitsen per seconde voor. Dat zijn op jaarbasis ruim 1,4 miljard flitsen. Het grootste deel daarvan speelt zich volledig binnen onweerswolken af.

Maar hoe ontstaat zo'n ontlading eigenlijk? In een krachtige onweerswolk bewegen waterdruppels, ijskristallen en hagelachtige ijsdeeltjes voortdurend omhoog en omlaag. Bij botsingen tussen deze deeltjes vindt een scheiding van elektrische lading plaats. Hierdoor ontstaan gebieden met verschillende elektrische ladingen in de wolk en wordt een sterk elektrisch veld opgebouwd. Wanneer het elektrische veld sterk genoeg wordt, kan de isolerende werking van de lucht worden doorbroken en ontstaat een elektrisch geleidend kanaal.

Het precieze mechanisme waarmee een natuurlijke bliksemontlading uiteindelijk wordt gestart, is overigens nog niet volledig bekend. Daarnaar wordt nog steeds onderzoek gedaan. Wel is duidelijk dat de verdeling van elektrische lading in de onweerswolk en de aanwezigheid van ijsdeeltjes daarbij een belangrijke rol spelen.

Bij een bliksemontlading loopt er gedurende zeer korte tijd een enorme elektrische stroom door het ontstane kanaal. De lucht rond dat kanaal wordt daarbij in een fractie van een seconde extreem sterk verhit. Temperaturen van ongeveer 30.000 °C zijn mogelijk. De sterk verhitte lucht zet daardoor zeer snel uit en drukt de omringende lucht weg. Hierdoor ontstaat een krachtige druk- of schokgolf.

Die schokgolf is de oorsprong van de donder. Dicht bij de bliksem klinkt de eerste drukgolf als een scherpe knal of een harde knettering. Naarmate de geluidsgolven zich verder van het bliksemkanaal verwijderen, verzwakken en vervormen ze. Omdat de verschillende delen van een vaak kilometers lang bliksemkanaal niet allemaal op hetzelfde moment en op dezelfde afstand van de waarnemer liggen, bereiken de geluidsgolven het oor op verschillende momenten. Daardoor horen we de bekende rollende of rommelende donder.

Dat we eerst de bliksem zien en pas daarna de donder horen, heeft een eenvoudige oorzaak: licht verplaatst zich veel sneller dan geluid. De lichtflits bereikt ons daardoor vrijwel onmiddellijk, terwijl het geluid met ongeveer 343 meter per seconde door de lucht reist bij een temperatuur van 20 °C. Aan de hand van het tijdsverschil tussen de flits en de donder kan daarom bij benadering worden bepaald hoe ver de bliksem verwijderd was.

Een bliksemflits is bovendien veel meer dan alleen zichtbaar licht. Tijdens bliksemontladingen kunnen ook röntgenstraling en gammastraling ontstaan. De elektrische processen die aan een bliksemontlading voorafgaan en deze begeleiden, spelen zich af op zeer uiteenlopende tijdschalen: van extreem korte elektrische processen tot de veel langere levensduur van een volledige bliksemflits, die uit meerdere opeenvolgende ontladingen kan bestaan.

Bliksem is daarmee niet alleen een indrukwekkend natuurverschijnsel, maar ook een ingewikkeld elektrisch proces waarvan nog niet alle details zijn ontrafeld. Wat we wel weten, is dat een onweerswolk een enorm elektrisch systeem kan worden, waarin binnen zeer korte tijd voldoende lading wordt opgebouwd om de lucht plaatselijk te laten doorslaan.

Bronnen:
NASA, Global Frequency and Distribution of Lightning as Observed by the Optical Transient Detector
NOAA/NSSL, Severe Weather 101 – Lightning Basics
NOAA, How Lightning is Created
NOAA, The Sound of Thunder
U.S. National Weather Service, Understanding Lightning: Thunder